Giáo dục luôn đóng vai trò trọng yếu trong sự hưng vong của mọi quốc gia, mọi xã hội. Mấy chục năm nay, giáo dục Việt Nam cũng đã có nhiều thay đổi, nhiều cải tiến và cũng có những thay đổi tốt hơn. Nhưng nhìn chung, dư luận (bao gồm cả nhà nước, lẫn người dạy, người học và xã hội) đều chưa hài lòng với chất lượng giáo dục. Nhìn vào dư luận mấy chục năm nay thì có thể thấy hầu như nhà nhà phê phán giáo dục, người người chỉ trích giáo dục, đâu đâu cũng nói về giáo dục, cùng bàn về giáo dục...
Cách mạng giáo dục, làm sao để chấn hưng, cải cách giáo dục… Tuy nhiên, sau nhiều năm chúng tôi nhận ra rằng giải quyết vấn đề này chẳng khác nào khiến mình tự "đâm đầu vào đá". Cách mạng giáo dục là cuộc cách mạng của "toàn Đảng, toàn quân và toàn dân ta", nên nếu chỉ là một nhóm người thì cũng khó mà xoay chuyển được.
Từ đó, chúng tôi bắt đầu thay đổi hướng đi và cách tiếp cận của mình. Đó là năm 2008. Chúng tôi không còn quá bận tâm đến cách mạng giáo dục nữa, mà tập trung vào câu chuyện “cách mạng sự học” của mỗi người. Bởi lẽ, thay đổi thì không chỉ có một cách là từ trên xuống (Top-Down) mà còn là từ dưới lên (Bottom-Up), và cách mạng sự học là cuộc cách mạng "của tôi, do tôi và vì tôi", nghĩa là bất kỳ ai cũng có thể làm được. Để hoàn thành một cuộc cách mạng về giáo dục có khi phải mất 10-20 năm, thậm chí 30-50 năm. Nhưng để thực hiện cách mạng sự học thì có thể bắt đầu ngay bây giờ, không phụ thuộc vào bất cứ ai.
Từ cách mạng sự học sẽ dẫn đến cách mạng bản thân, từ cách mạng bản thân sẽ dẫn đến cách mạng gia đình và tổ chức, và đó cũng là cội nguồn của mọi sự đổi thay của xã hội theo hướng chủ động tiến bộ hơn.
Phần định nghĩa lại giáo dục, định nghĩa lại đại học, định nghĩa lại kinh doanh, định nghĩa lại quản trị, định nghĩa lại lãnh đạo, định nghĩa lại sự học, định nghĩa lại sự dạy…
Chúng tôi tập trung vào sự học của doanh nhân và giáo viên. Nếu giúp thay đổi một sinh viên hay một nhân viên thì chỉ thay đổi được một người, nhưng nếu giúp cho một doanh nhân thay đổi thì sẽ thay đổi cả một xã hội đằng sau lưng của họ. Chuyện gì sẽ xảy ra nếu chúng ta có thể góp sức cho sự thay đổi hàng ngàn, hàng vạn doanh nhân? Chúng ta có thể góp phần thay đổi cả nền kinh thương.
Có một phương châm hành động phù hợp bối cảnh này, đó là, ta không thể thay đổi được hướng gió nhưng có thể điều chỉnh được cánh buồm. Có một nguyên lý rất hay của hàng hải ngày xưa đó là thuyền muốn đi từ A sang B nhưng nhiều lúc gió lại thổi từ B sang A, nhưng nhờ biết điều chỉnh cánh buồm nên thuyền vẫn có thể đi ngược gió. Chúng ta sống trong thời đại rất nhiều gió, gió lại mạnh và thổi theo rất nhiều hướng, nhưng nếu cứ muốn thay đổi hướng gió thì sẽ không khả thi, sẽ cảm thấy vô vọng, thậm chí tuyệt vọng.
Nhìn lại vấn đề giáo dục, chúng ta đừng cầu xin nền giáo dục phải thay đổi, cơ chế phải thay đổi, mà hãy chủ động kiểm soát bằng tư duy "thay đổi đến từ tôi". Mahama Gadhi từng nói: "Bạn hãy là sự thay đổi mà bạn muốn nhìn thấy trong cuộc đời". Để chuyển từ nghề "bán than" (than thở, than vãn) sang nghề "bán hy vọng", bán niềm tin, bán hạnh phúc, bán thành công thì con người phải ý thức được 2 thay đổi: (1) Thay đổi đến từ tôi; và (2) Tuy không thay đổi được hướng gió nhưng tôi có thể điều chỉnh được cánh buồm nằm trong tay tôi.
Nhiệm vụ của giáo dục không phải là lựa chọn thay cho người khác hay khuyên bảo họ hay nhào nặn họ, mà chính là tiếp sức cho họ để họ biết cách tự lực nuôi dưỡng phát triển chính mình, tự thay đổi mình theo cách của họ để trở thành con người mà họ muốn, sống cuộc đời mà họ mơ. Trong khi bản chất chính là giáo dục nhân bản. Nhân là người, bản là gốc. Lấy con người làm gốc, cụ thể, lấy độc lập, tự do, hạnh phúc của người học làm gốc chứ không phải lấy áp đặt của mình làm gốc. Về mặt rộng hơn, nền giáo dục quốc gia cũng phải lấy độc lập, tự do, hạnh phúc của người học, người dạy làm trọng. Chứ không phải áp đặt hay nhào nặn, nhồi sọ - vì như thế không những không nhân bản mà còn phi nhân.
Trong tuyên ngôn độc lập của Mỹ hoặc trong tuyên ngôn nhân quyền của Pháp đều nói rằng: Mọi người sinh ra đều có quyền bình đẳng, tạo hóa đã cho họ những quyền không ai có thể chối cãi được, không ai có thể xâm phạm được, đó là quyền được sống, quyền tự do và quyền mưu cầu hạnh phúc.
Cụ thể hơn trong giáo dục, cách tốt nhất để dạy người khác là giúp người đó biết cách tự dạy chính họ; cách tốt nhất để dạy con là giúp con biết cách tự dạy mình cả đời, là giúp con trở thành chính nó, chứ không phải nhào nặn con thành thứ mà mình muốn. Trong lãnh đạo cũng thế, cách tốt nhất để lãnh đạo người khác là giúp người đó biết cách tự lãnh đạo họ; cách tốt nhất để quản trị người khác là giúp người đó biết cách tự quản trị họ. Đây cũng là cách lấy sự độc lập và tự do, lấy sự phát triển của con người làm trọng. Đó chính là giáo dục nhân bản và lãnh đạo nhân bản.
Thiết nghĩ, chỉ khi ta xây dựng quốc gia, tổ chức, gia đình và cuộc đời trên nền tảng nhân bản thì mới bền. Chỉ những người có lương tri, có nhân tính thì hành động của họ mới nhân bản. Bởi lẽ, họ phải nhân bản với chính mình thì mới nhân bản với người khác. Có nghĩa là mình sẽ cố gắng không làm những việc phản bội lại danh dự, phẩm giá, uy tín của mình. Nói rộng hơn, khi chúng ta đầu tư cho văn hóa, tức là đầu tư cho lương tri, cho cái bên trong. Đó mới là "yêu bản thân".
Yêu bản thân có hai phần: Yêu bản thể và yêu thân thể. Yêu thân thể cũng đúng, nhưng chưa đủ, cần yêu bản thể nữa. Bản thể chính là nhân bản, nhân tính của mình, là căn tính và đức tin của mình. Có bản thể mới có chính mình. Khi ấy mới có thể xây dựng mọi thứ của cuộc đời mình trên đó. Mà trong bản thể của mình cần có nhân tính, nhân bản. Khi con người nhân bản thì hành động thường sẽ có tính nhân văn!
Chúng ta đang sống trong một thế giới biến động chóng mặt và khôn lường, mọi giá trị đều bị thách thức, nhiều chuẩn mực bị đảo lộn, nhiều niềm tin bị đổ vỡ, làm người ta hoang mang và lạc trôi. Nếu dùng một từ chuẩn xác để mô tả về thời đại này của thế giới mà chúng ta đang sống là "thời loạn chuẩn"!
Có những giá trị hôm nay mình thấy đúng, ngày mai đã thấy sai, ngày mốt lại đúng. Tức là "sáng đúng, chiều sai, mai lại đúng". Sống trong một thời loạn như vậy, làm sao đứng vững? Chỉ có một cách duy nhất: Phải có một điểm tựa, một cái neo - đó là những giá trị vượt không gian và thời gian. Vượt không gian nghĩa là ở đâu cũng đúng, vượt thời gian nghĩa là trăm năm trước đúng, trăm năm sau vẫn đúng. Vậy tìm đâu ra những giá trị như thế? Giá trị đó chỉ có một từ thôi - nhân bản! Chỉ từ đó là trường tồn, bất biến. Còn những thứ khác đều có thể bị thay đổi, lật đổ.
Và để hình thành tính nhân bản trong bản thân mỗi người thì mình phải qua hành trình nuôi dưỡng để có cái "đầu sáng", trái "tim nóng" và cái "bụng rộng".
"Đầu sáng" là cái đầu có khả năng trí tuệ thấu hiểu được ai là ai, cái gì là cái gì, và mình là ai. "Tim nóng" là trái tim có hồn, biết rung cảm trước cái đẹp, nhất là cái đẹp vô hình, cái đẹp không nhìn thấy, không sờ thấy, mà chỉ có thể cảm thấy mà thôi; biết thổn thức trước nỗi đau của đồng loại; biết phẫn nộ trước cái ác; đầy tình yêu thương và giàu lòng trắc ẩn… "Bụng rộng" là sự bao dung, vị tha; chỉ có "bụng rộng" thì ta mới bớt hẹp hòi, bon chen, đố kỵ; chỉ có bụng rộng thì ta mới có thể chứa được cả sự hẹp hòi của người khác…
Khát khao lớn nhất của một đời người là trở thành con người tự do. Trong một thời cuộc nhiều biến động, để sống theo cách mình muốn mà vẫn có trách nhiệm và mang lại nhiều giá trị tốt đẹp cho đời không dễ. Nhưng người ta chỉ hạnh phúc khi sống theo cách mà mình muốn thôi. Nếu làm được điều đó là thành công lớn nhất trên đời.
Thế nên, trong các tước vị hay danh vị khó đạt mà trên khắp thế gian này con người có thể có như giáo sư, tiến sỹ, anh hùng, Nobel, triệu phú, tỉ phú…, theo chúng tôi, có lẽ không có danh hiệu nào đẹp hơn "con người tự do".
Đó cũng chính là lý do vì sao AIC Institute được ra đời. Sự ra đời của AIC Institute sẽ góp phần vào tiến trình cải cách và phát triển giáo dục thông qua các hoạt động nghiên cứu giáo dục đa dạng của mình. Và đồng thời, sự ra đời của AIC Institute cũng sẽ mở ra thêm các diễn đàn, chương trình trao đổi giữa các học giả, các nhà nghiên cứu, các chuyên gia, các nhà giáo dục, các nhà hoạch định chính sách (trong và ngoài nước) nhằm phát triển năng lực giáo dục, năng lực nghiên cứu để tăng cường “sức mạnh” cho hệ thống giáo dục và thúc đẩy mạnh mẽ hơn nữa cho những thay đổi tích cực trong xã hội.
