Không có niềm tin, thương mại sẽ sụp đổ. Nhưng niềm tin luôn đi kèm với một cái giá. Nó đòi hỏi các trung gian, các quy định, kiểm toán và nhiều tầng lớp thủ tục hành chính được thiết kế để xác minh rằng các ghi chép kinh tế là chính xác. Trong một thế giới của sổ sách giấy tờ và hệ thống tập trung, cấu trúc đó là cần thiết. Tuy nhiên, trong kỷ nguyên số, một khả năng mới đã xuất hiện: một kiến trúc tài chính nơi niềm tin được thay thế bằng sự xác minh. Kiến trúc đó chính là blockchain.

Vai trò thầm lặng của kế toán trong nền văn minh kinh tế

Để hiểu ý nghĩa của blockchain, cần lùi lại một bước và nhìn vào động cơ thật sự của các hệ thống kinh tế. Đó không phải là tiền. Mà là kế toán.

Mỗi nền kinh tế về bản chất là một mạng lưới khổng lồ của các thỏa thuận được ghi nhận gồm những giao dịch giữa cá nhân, doanh nghiệp và chính phủ. Những giao dịch này phải được theo dõi, xác minh và lưu giữ theo thời gian.

Trên thực tế, sự trỗi dậy của chủ nghĩa tư bản hiện đại trong thời kỳ Phục Hưng gắn liền với một phát minh tưởng chừng rất bình thường: kế toán kép. Khi các thương nhân có thể ghi nhận có hệ thống các khoản ghi nợ và ghi có, thương mại đã bùng nổ trên khắp châu Âu.

Hệ thống tài chính toàn cầu ngày nay thực chất chỉ là một phiên bản phức tạp hơn nhiều của ý tưởng đó. Ngân hàng duy trì sổ cái. Ngân hàng trung ương duy trì hệ thống thanh toán. Các mạng lưới thanh toán duy trì dữ liệu giao dịch. Nhưng tất cả các hệ thống này đều có một điểm chung: chúng là các sổ cái tập trung do các tổ chức đáng tin cậy kiểm soát.

Cái giá của niềm tin tập trung

Các hệ thống tập trung hoạt động nhưng chúng đi kèm những điểm yếu mang tính cấu trúc. Chúng đắt đỏ. Chúng chậm chạp. Và chúng tập trung quyền lực.

Ví dụ, thanh toán quốc tế vẫn có thể mất vài ngày để hoàn tất. Phí chuyển tiền xuyên biên giới có thể lên tới vài phần trăm giá trị giao dịch.

Quan trọng hơn, các sổ cái tập trung đòi hỏi các tổ chức phải luôn đáng tin cậy. Lịch sử cho thấy niềm tin đó không phải lúc nào cũng được bảo đảm. Các cuộc khủng hoảng tài chính từ sự sụp đổ của Lehman Brothers đến các cuộc khủng hoảng ngân hàng tại nhiều nền kinh tế mới nổi thường bắt đầu bằng sự sụp đổ của niềm tin vào các ghi chép tài chính. Khi niềm tin biến mất, toàn bộ hệ thống có thể đóng băng.

Ý tưởng mang tính cách mạng của blockchain

Blockchain đưa ra một mô hình hoàn toàn khác. Thay vì một tổ chức duy nhất duy trì sổ cái, một mạng lưới phân tán các máy tính cùng duy trì một sổ cái chung. Mọi giao dịch đều được mạng lưới xác minh. Mọi bản ghi đều được đóng dấu thời gian và bảo mật bằng mật mã.

Một khi đã ghi vào hệ thống, dữ liệu rất khó bị thay đổi. Nói một cách đơn giản, blockchain biến chính cuốn sổ cái trở thành một nguồn sự thật độc lập.

Đó cũng là lý do blockchain không nên bị nhầm lẫn với tiền mã hóa. Tiền mã hóa chỉ là một ứng dụng của công nghệ này. Đổi mới sâu sắc nằm ở cấu trúc của sổ cái.

Cái bẫy đầu cơ

Thật không may, thập kỷ đầu tiên của blockchain trong đời sống công chúng lại bị thống trị bởi đầu cơ. Bitcoin và hàng nghìn token số nhanh chóng được thị trường tài chính định giá. Nhiều tài sản tăng giá mạnh mà không phản ánh bất kỳ hoạt động sản xuất thực sự nào. Hiện tượng này củng cố nhận thức rằng blockchain chủ yếu là một công cụ tài chính mang tính đầu cơ. Nhưng đầu cơ không phải là điều mới trong lịch sử tài chính. Từ cơn sốt hoa tulip ở Hà Lan thế kỷ 17 đến các bong bóng công nghệ hiện đại, thị trường tài chính luôn có khả năng tách giá khỏi giá trị kinh tế thực. Giai đoạn đầu cơ của crypto có thể cuối cùng sẽ được nhìn lại như một giai đoạn chuyển tiếp tương tự như cơn bùng nổ internet cuối những năm 1990.

Blockchain và nền kinh tế thực

Tiềm năng thực sự của blockchain không nằm ở việc tạo ra những tài sản đầu cơ mới, mà ở việc tái xây dựng hạ tầng tài chính. Một sổ cái phân tán có thể trở thành hệ thống minh bạch để ghi nhận hoạt động kinh tế trong nhiều lĩnh vực:

• Chuỗi cung ứng

• Tài trợ thương mại

• Danh tính số

• Quyền sở hữu tài sản

• Thanh toán xuyên biên giới

Ví dụ, một mạng lưới thương mại dựa trên blockchain có thể cho phép nhà xuất khẩu, nhà nhập khẩu, ngân hàng và cơ quan quản lý cùng chia sẻ một bản ghi đã được xác minh về một lô hàng. Thay vì phải đối chiếu nhiều cơ sở dữ liệu khác nhau, tất cả các bên tham gia sẽ dựa vào một sổ cái chung.

Cách tiếp cận này có thể giảm mạnh chi phí giao dịch và ma sát hành chính. Nó cũng có thể tăng cường minh bạch ở những lĩnh vực mà tham nhũng hoặc thao túng dữ liệu vẫn là vấn đề nghiêm trọng.

Sự hình thành của hệ thống tiền tệ đa tầng

Sự trỗi dậy của blockchain không nhất thiết có nghĩa là các đồng tiền truyền thống sẽ biến mất. Thay vào đó, hệ thống tiền tệ tương lai có thể trở nên đa tầng. Các đồng tiền quốc gia nhiều khả năng vẫn giữ vai trò chính như đơn vị tính toán và nơi lưu trữ giá trị. Các ngân hàng trung ương đã bắt đầu thử nghiệm tiền kỹ thuật số của ngân hàng trung ương (CBDC). Trong khi đó, các nền tảng thanh toán tư nhân và mạng lưới blockchain có thể cạnh tranh để cung cấp hạ tầng giao dịch hiệu quả hơn.

Trong hệ thống mới này, blockchain có thể đóng vai trò giống như lớp giao thức internet của tài chính, một hạ tầng nền tảng mà trên đó nhiều hệ thống tiền tệ khác nhau vận hành.

Từ niềm tin đến minh bạch

Có lẽ ý nghĩa sâu sắc nhất của blockchain mang tính triết học hơn là kỹ thuật. Trong nhiều thế kỷ, các hệ thống tài chính dựa vào các tổ chức để đảm bảo niềm tin. Blockchain đề xuất một nguyên tắc khác: Minh bạch có thể thay thế niềm tin.

Khi mọi giao dịch đều có thể được xác minh công khai và được bảo mật bằng toán học, niềm tin không còn phụ thuộc vào một quyền lực duy nhất. Thay vào đó, nó xuất hiện từ chính kiến trúc của hệ thống.

Cuộc cách mạng thầm lặng

Các cuộc cách mạng công nghệ hiếm khi diễn ra theo cách mà những người tiên phong tưởng tượng. Internet ban đầu gắn liền với các công ty dot-com mang tính đầu cơ trước khi âm thầm trở thành xương sống của truyền thông toàn cầu.

Blockchain có thể đi theo một con đường tương tự. Ý nghĩa lâu dài của công nghệ này có thể không liên quan nhiều đến giá của các token số. Thay vào đó, nó có thể nằm ở một điều cơ bản hơn nhiều: Một hệ thống toàn cầu mới để ghi nhận sự thật kinh tế.

Nếu điều đó xảy ra, blockchain sẽ không được nhớ đến chủ yếu như công nghệ đứng sau tiền mã hóa. Nó sẽ được nhớ đến như khoảnh khắc mà thế giới tái phát minh cuốn sổ cái của nền văn minh kinh tế